دین و اقتصاد
19 بازدید
محل نشر: اقتصاد اسلامی » زمستان 1381 - شماره 8 (24 صفحه - از 37 تا 60)
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
مطالعه نظام‏هاى اقتصادى نشان مى‏دهد که شناخت درست آن‏ها بر شناخت دقیق مبانى فکرى و فلسفى شکل‏دهنده آن‏ها متوقّف است، و مهم‏ترین موضوع تأثیرگذار بر اهداف، اصول و چارچوب‏هاى نظام‏هاى اقتصادى، نگرش مکاتب گوناگون به بحث دین و قلمرو آن است. نظریّه‏پردازان سوسیالیسم با اعتقاد به فلسفه ماتریالیسم، خدا و دین را انکار کرده‏اند؛ در نتیجه، در طرّاحى نظام اقتصادى، جایگاهى براى آموزه‏هاى الاهى قائل نیستند. نظریّه‏پردازان اقتصاد سرمایه‏دارى با اعتقاد به فلسفه دئیسم، نقش خداوند را در خالقیّت او منحصر کرده، آموزه‏هاى پیامبران را به حوزه اخلاق و معنویّت مربوط دانستند؛ در نتیجه، آنان نیز در طرّاحى نظام سرمایه‏دارى، نقشى براى دین و تعالیم الاهى قائل نشدند. اندیشه‏وران مسلمان در مواجهه با پرسش رابطه دین و اقتصاد، به چهار گروه تقسیم مى‏شوند: گروه نخست، آموزه‏هاى دینى را در آشنایى انسان‏ها با خدا و آخرت منحصر دانسته، پرداختن خدا و پیامبر به آموزه‏هاى دنیایى را کارى لغو و دور از شأن مى‏دانند. گروه دوم، هدف اصلى دین را تبیین سعادت آخرتى انسان دانسته، معتقدند: دنیا به آن اندازه که به کار سعادت آخرتى مربوط مى‏شود، مورد توجّه دین است. این دو گروه، در طرّاحى نظام‏هاى اجتماعى، از جمله اقتصاد، عقل و دانش بشرى را کافى، و خود را از آموزه‏هاى انبیا بى‏نیاز مى‏دانند. گروه سوم، هدف دین را سعادت دنیا و آخرت انسان‏ها برشمرده، و به تبع آن، تعالیم پیامبران را شامل دنیا و آخرت هر دو مى‏دانند و معتقدند: در طرّاحى نظام اقتصادى، باید اهداف، اصول و چارچوب‏هاى اساسى را با توجّه به آموزه‏هاى دینى تعریف کرد، و سرانجام، گروه چهارم، دین را متکفّل پاسخگویى هر حرکت اجتماعى و اقتصادى دانسته، در هر طرح و برنامه‏اى دنبال آیه و حدیث مى‏گردند. در این مقاله، با نقد و بررسى دیدگاه‏هاى اندیشه‏وران مسلمان، رابطه منطقى دین با نظام‏هاى اجتماعى به‏ویژه اقتصاد را تبیین کرده، نشان مى‏دهیم که دیدگاه سوم، دیدگاهى حق و قابل قبول است.
آدرس اینترنتی